17 May 2017
  • 646 ნახვა

სამცხე-ჯავახეთის საოცარი ხედები

მშვე­ნი­ე­რი დი­ლა გა­თენ­და, კა­ცი ‘გა­აპ­აპ­უტ­კებ­და“ ვფიქ­რობ და თან ჩემს გამ­ზა­დე­ბულ ზურ­გჩან­თას ვი­კი­დებ. დი­ლის ცხრა სა­ათ­ია, ვდგა­ვარ მე­გო­ბარ­თან ერ­თად ავ­ტო­ბა­ნის 32-ე კი­ლო­მეტრ­ზე, ნა­ტახ­ტა­რის გა­და­სახ­ვევ­თან (ამ ად­გი­ლამ­დე ყო­ველ­თვის წე­როვ­ნის სა­მარ­შუ­ტო ტაქსს მოვ­ყვე­ბი ე.წ. ოკ­რი­ბის სად­გუ­რი­დან, რო­მ­ლის ფა­სი ერ­თი ლა­რია); უკ­ვე შვი­დი წე­ლია ასე ვმგზავ­რობ და ვმოგ­ზა­ურ­ობ სა­ქარ­თვე­ლო­ში (იღ­ბლი­ა­ნი „ავ­ტოს­ტო­პის­თვის“ ჩა­იც­ვით ფე­რა­დოვ­ნად).

- სა­ით? გვე­კით­ხე­ბა მძღო­ლი.

-სამ­ცხე-ჯა­ვა­ხე­თის­კენ, ვპა­სუ­ხობთ ერ­თად.

-არ გე­ზა­რე­ბათ კი­მა­რა ასე ხე­ტი­ა­ლი (მძღო­ლი)?

-ჩვენ უხ­ერ­ხუ­ლად ვი­ცი­ნით და ერ­თმა­ნეთს უყ­ურ­ებთ.

არ­სე­ბობს ად­გი­ლე­ბი, რომ­ლებ­ზეც მოგ­ზა­ურ­ე­ბი მი­ჯაჭ­ვუ­ლე­ბი არ­ი­ან, სა­დაც მუ­დამ ბრუნ­დე­ბი­ან და ყო­ველ­თვის ახ­ა­ლი შთა­ბეჭ­დი­ლე­ბე­ბით აღ­სავ­სე­ნი რჩე­ბი­ან. სწო­რედ ას­ე­თი ად­გი­ლი ჩემ­თვის სამ­ცხე-ჯა­ვა­ხე­თია, ის­ტო­რი­უ­ლი: სამ­ცხე, ჯავა­ხე­თი და თო­რი, რო­მე­ლიც სა­ქარ­თვე­ლოს სამ­ხრეთ ნა­წილ­ში მდე­ბა­რე­ობს.

პირ­ვე­ლი ჩვე­ნი გა­ჩე­რე­ბა ბორ­ჯომ­შია, თბი­ლისი­დან 160 კი­ლო­მეტრ­ში (ხა­შურ­თან გა­დახ­ვე­ვა არ და­გა­ვიწყ­დეთ).  ეს გახ­ლავთ „ლი­ან­და­გ­ის­ებ­უ­რი“ მტკვრის პი­რა და­სახ­ლე­ბა-ქა­ლა­ქი, რო­მე­ლიც ორი მთა­თა სის­ტე­მას შორის არ­ის მოქ­ცე­უ­ლი (თრი­ალ­ეთ­ი­სა და მეს­ხე­თის ქე­დე­ბი). იწ­ყე­ბა ბუნების სიტ­კბო­ებ­ით გა­მოწ­ვე­უ­ლი ამ­ო­ოხ­ვრე­ბი, ჩქა­რა გა­და­ვირ­ბენთ მტკვარ­ზე ხიდს და ბორ­ჯომ-ხა­რა­გაუ­ლის ის­ტო­რი­უ­ლი პარ­კის­კენ ვე­შუ­რე­ბით (1935 წელს და­არ­სდა  პირ­ვე­ლად ბორ­ჯო­მის ნაკრ­ძა­ლი); ჩან­თის ტა­რე­ბა უფ­რო და უფ­რო ძნელ­დე­ბა, მაგ­რამ ჩვე­ნი ბუ­ნე­ბით აღ­ტკი­ნე­ბა ყვე­ლა­ფერს უძ­ლებს, ერ­თი სუ­ლი გვაქვს გა­და­ვირ­ბი­ნოთ ბორ­ჯო­მის ხე­ობ­ის რა­ღაც ნა­წი­ლი და ერ­თად ჩა­ვე­ყა­როთ გო­გირ­დის აბ­ან­ო­ებ­ში, რო­მე­ლიც ბორ­ჯო­მის პარ­კი­დან 2-3 კი­ლო­მეტრ­ში მდე­ბა­რეო­ბს, ხე­ობ­ის მი­მარ­თულე­ბით. ნუ შე­გე­შინ­დე­ბათ გზა ად­ვი­ლია, მთა­ვა­რია თან იქ­ონ­ი­ეთ ‘ორ­ტენ­ტი­ა­ნი“ კა­რა­ვი, იც­ის ღრუ­ბე­ლი მა­ლი­მალ ბორ­ჯო­მის ხე­ობ­ამ, მაგ­რამ გო­გირ­დის აბ­ან­ო­ე­ბი გაგ­ათბო­ბენ. არ ­და­გა­ვიწყ­დეთ კომ­ფორ­ტუ­ლი „ბა­თინ­კე­ბი“ და საწ­ვი­მა­რი, წყა­ლი და საკ­ვე­ბი.

ბორჯომის ხეობა

მხი­არ­უ­ლი „ჭყუმპა­ლა­ობ­ის“ და გო­გირ­დის წყლით გან­ტვირ­თვის შემ­დგომ იქ­ვე ახ­ლოს აუზ­ებ­თან ვცემთ ბა­ნაკს, სა­ღა­მოვ­დე­ბა, შე­შა სა­სი­ამ­ოვ­ნოდ ტკა­ცუ­ნობს, ალ­ის ენა გვე­ლა­პა­რა­კე­ბა, ვხსნით მთე­ლი დღის ნა­ტა­რებ ბოთლ ღვი­ნოს, ვსვამთ, სხე­ულს და გულს ათ­ბო­ბოს ალ­კო­ჰო­ლი, ვიხ­სე­ნეთ თო­რელ გმი­რებს, ის­მის სიმ­ღე­რა, ხევ-ხუ­ვი­დან ცხოვე­ლე­ბიც ბანს გვაძ­ლე­ვენ...

გა­თენ­და. ჩვენ ბორ­ჯო­მის გა­სას­ვლელ­თან ვდგა­ვართ, გზას ვაგრ­ძე­ლებთ ვარ­ძი­ის­კენ.. უკ­ვე აღ­არ­ გვახ­სოვს მე­რამ­დე­ნე ავ­ტო­მო­ბი­ლი გა­მო­ვიც­ვა­ლეთ, ყველ­გან ერ­თი და იგ­ივე კით­ხვე­ბი, რა­ტომ, რო­გორ, რა­ნა­ირ­ად. მე­რე მძღო­ლე­ბის გუ­ლის ნა­დე­ბი, რომ ას­ე­თი ლა­მა­ზი ქვე­ყა­ნა გვაქვს, და ის­ი­ნი იშ­ვი­ათ­ად თუ ახ­ერ­ხებ მი­სი ად­გი­ლე­ბის მო­ნა­ხუ­ლე­ბას. აგ­ერ ჩა­ვუ­არ­ეთ მწვა­ნე მო­ნასტ­რის, ქვა­ბის­ხე­ვის გა­და­სახ­ვე­ვებს, მივ­დი­ვართ ის­ტო­რიუ­ლი სამ­ცხის პო­ლი­ტი­კუ­რი ცენტრ აწ­ყუ­რის­კენ.

მტკვრის მარ­ჯვე­ნა მხა­რეს გვე­გე­ბა ცი­ხე იგი აწ­ყუ­რი­სა, რო­მე­ლიც ის­ტო­რი­ულ წყა­რო­ებ­ში პირ­ვე­ლად XI სა­უკ­უნ­ე­ში იხ­სე­ნი­ე­ბა. სიტ­ყვა აწ­ყუ­რი ნიშ­ნავს წყლის/წყლი­ან ად­გილს. ამ ბე­ბე­რი მუ­ხის უკ­ან ოდ­ეს­ღაც სა­კა­თედ­რო ტაძ­რის ნან­გრე­ვე­ბია, აქ ერთ ერ­თი უძ­ვე­ლე­სი საე­პის­კო­პო­სო არ­სე­ბობ­და. გავ­ჩერ­დეთ, და­ვათ­ვა­რი­ელ­ოთ - მე­უბ­ნე­ბი­ან ჩე­მი თვა­ლე­ბან­თე­ბუ­ლი მე­გობ­რე­ბი. ვერ ვჩერ­დე­ბით, დრო არ გ­ვაქვს ვარ­ძი­ას უნ­და ჩა­ვას­წროთ.

ჩა­ვე­დით ახ­ალ­ცი­ხეს, აქ არ და­იბ­ნეთ, გზა ორ­ად იყ­ო­ფა. შეხ­ვალთ თუ­ ა­რა ქა­ლაქ­ში, უნ­და გა­დახ­ვი­დეთ ხიდ­ზე ხელ­მარ­ცხნივ და აქ­ედ­ან  გა­უყ­ვებით ვარ­ძი­ის გზას... მტკვა­რი აქ გაშ­ლი­ლია, ჭა­ლი­ან­ია, ხე­ვი­ან­ია, კლდი­ან­ია, შეი­ძ­ლე­ბა ით­ქვას მტკვა­რი აქ ის არ­ის, ვინც თა­მა­რის ან და­ვი­თის  დროს იყო: სუფ­თა, ჩქა­რი, ძლი­ე­რი, გა­ლა­ღე­ბუ­ლი, სი­ცოც­ხლის წყურ­ვი­ლით ან­თე­ბუ­ლი... სიტ­ყვე­ბი ზედ­მე­ტია, გა­ჩუ­მე­ბუ­ლი ვუყ­ურ­ებთ მტკვრის ხე­დებს... ჯა­ვა­ხეთ­მა გა­დაგ­ვიხ­სნა გუ­ლი, და­აკ­ვირ­დით ჯავახეთში ბა­ლა­ხი კლდე­ზე ხა­რობს და ყო­ველ­თვის სხვა­ნა­ი­რი ფე­რია, წე­ლი­წა­დის ყვე­ლა დროს თა­ვის სი­ლა­მა­ზის (გან­სხვა­ვე­ბუ­ლი) სიმ­შვე­ნე ახ­ას­ი­ათ­ებს აქ­ა­ურ ბუ­ნე­ბას.

მტკვრის ნაპირებზე დაინახავთ ქარ­თვე­ლი გლე­ხის წლო­ბით ნა­კე­თე­ბ და ნა­გე­ბ ტე­რა­სე­ბს. ად­გი­ლობ­რი­ვი მე­ურ­ნე­ო­ბა ის­ტო­რი­ულ­ად იყო ტე­რა­სუ­ლი. ეს ტე­რა­სე­ბი გან­სა­კუთ­რე­ბით ლა­მაზ ხე­დებს ქმნის მტკვ­რის ხე­ობ­ა­ში. მი­ვიჩ­ქა­რით ვარ­ძი­ის­კენ, ერ­თი მთა, მე­ორ­ეო, მე­სა­მე და უც­ბად თქვენს თვალ­წინ წა­მო­იშ­ლე­ბა მდი­ნა­რე მტკვ­რის და ფა­რავ­ნის შე­სარ­თავ­თან ცი­ხე იგი მტკი­ცედ ნა­გე­ბი ხერ­თვი­სი­სა, ეს ჯა­ვა­ხე­თის მცველ­თა­გან ერ­თ-ერ­თი ძლი­ერი ცი­ხეა, რომ­ელ­საც ჯა­ვა­ხი ფე­ოდ­ალ­ე­ბი, შა­ლი­კაშ­ვი­ლე­ბი ფლობ­დენ XVI სა­უკ­უნ­ე­ში. თუმ­ცა მი­სი ფეს­ვე­ბი უფ­რო ად­რე­ულ ის­ტო­რი­ულ ხა­ნა­შია სა­ძი­ებ­ე­ლი.

ხერთვისის ციხე

ვე­ღარ ვუძ­ლებთ ცდუ­ნე­ბას, ჩა­მოვ­დი­ვართ ავ­ტო­მო­ბი­ლი­დან და ვი­თარ­ცა ლაშ­ქა­რი ურ­ჯულო­სი, ისე ვე­სე­ვით ცი­ხის სხვა­დას­ხვა უბ­ნებს. ას­ას­ვლე­ლად ად­ვი­ლია... ფრთხი­ლად, პირ­ვე­ლი მო­სახ­ლე რო­მე­ლიც ძვე­ლი ცი­ხის ტე­რი­ტო­რი­ა­ზე ცხოვ­რობს და პა­ტა­რა ღია მა­ღა­ზია აქვს, ყავს ას­ე­ვე რამ­დე­ნი­მე ავი „ძაღ­ლნი მცველ­ნი იგ­ნი ხერ­თვი­სი­სა­ნი“. 2007 წელს ვარ­ძი­ის კომ­პლექს­თან ერ­თად ხერ­თვი­სიც შეიტა­ნეს იუნ­ეს­კოს მსოფ­ლიო მემ­კვიდ­რე­ობ­ის სი­ა­ში.

ბევ­რი აღ­არ დარ­ჩა, ვე­შუ­რე­ბით ვარ­ძი­ის­კენ, მტკვრის ხე­ო­ბა ვიწ­როვ­დე­ბა და პა­ტა­რა კა­ნი­ონს ქმნის, ას­ეთ შე­ვიწ­რო­ებ­ულ ად­გი­ლას მდ. მტკვრის მარ­ცხე­ნა მხა­რეს მდე­ბა­რე­ობს ცი­ხე თმოგ­ვი; გა­ოც­ებ­ულ­ე­ბი ვრჩე­ბით, ის­მის შე­კით­ხვე­ბი რო­გორ ააგ­ეს? რო­გორ აჰქ­ონ­დათ მა­სალა? რა­ნა­ირ­ად?.. ვჩერ­დე­ბით ვი­ღებთ სუ­რა­თებს. მი­სი მშე­ნებ­ლო­ბა IX-X სა­უკ­უნ­ე­ში და­იწ­ყო... მის უბ­ნებ­ზე გა­შე­ნე­ბუ­ლი იყო ქა­ლა­ქი, თმოგ­ვის ის­ტო­რია XIX სა­უკ­უნ­ემ­დე გრძელ­დე­ბა. ამ დროის გან­მავ­ლო­ბა­ში მრა­ვა­ლი „პატ­რო­ნი“ ჰყავ­და თმოგვს. იმ დროის პე­რი­პე­ტი­ე­ბი თით­ქოს ნახ­მა­ლე­ვად ამ­ჩნე­ვია ამ ამ­აყ, დაღ­ლილ ცი­ხეს.

თმოგვის ციხე

თმო­გვის ცი­ხის მო­პირ­და­პი­რე მხა­რეს, მტკვ­რის მარ­ჯვე­ნა მხა­რეს, სწო­რი ხა­ზით, სო­ფე­ლი თმოგ­ვის თავ­ზე 2-3 კილ­ომეტრ­ში მდე­ბა­რე­ობს ად­გი­ლი „ბერ­თა­ყა­ნე­ბი“, სა­დაც გვხვდე­ბა სა­მარ­ხე­ბი ად­რე­უ­ლი ბრინ­ჯა­ოს ხა­ნი­დან - შუ­ასა­უკ­ნე­ებ­ამ­დე. ეს არ­ის წალ­კო­ტი ჯა­ვა­ხე­თის ქე­დის ძირ­ში. ეს წალ­კო­ტი და­სე­რი­ლია კლდის ჩან­ჩქერ-მდი­ნა­რე­ებ­ით და ბა­ღე­ბით. შესა­ნიშ­ნა­ვი სა­კარ­ვე ად­გი­ლია მო­ლაშ­ქრე­თათ­ვის. (მდი­ნა­რე­ებ­ის წყლე­ბი ის­მე­ვა).

ვაგრ­ძელებთ გზას, გზი­დან ხელ­მარ­ჯვნივ გხვდე­ბა ვა­ნის ქვა­ბე­ბის გა­და­სახ­ვე­ვი, რო­მე­ლიც 1204 წლი­დან გახ­და თმოგ­ვე­ლე­ბის საგ­ვა­რე­უ­ლო საძ­ვა­ლე. ვერ ვჩერ­დე­ბით სა­ცაა მზე გა­და­იკ­არ­გე­ბა ჯა­ვა­ხე­თის ქედ­ზე.

ხედი ვანის ქვაბებიდან

ძნე­ლია წე­რა არ გა­აგრ­ძე­ლო, კი­დევ იმ­დე­ნი მაქვს სათ­ქმე­ლი ამ მშვე­ნი­ერ მხა­რე­ზე, მაგ­რამ 800 სიტ­ყვა­ში უნ­და ჩა­ვე­ტიო, ვფიქ­რობ მე. და აი ვარ­ძი­აც გა­და­იშ­ა­ლა ჩვენს წინ, მზე მის ყვე­ლა ქვა­ბულს ელ­ამ­უნ­ე­ბა და ათ­ბობს. დღეს ვე­ღარ ავ­ალთ, ვამ­ბობთ ჩვენ და ვარ­ძი­ის კომ­პლექ­სის მო­პირ­და­პი­რედ ვპო­ულ­ობთ კარგ სა­ბა­ნა­კე ად­გილს. და­ღა­მდა, სავ­სე მთვა­რეა, ვარ­ძია ხე­ლის­გუ­ლივით ჩანს, მტკვა­რი ის­ევ ისე ოხ­რავს აქ ჩავ­ლი­სას, რო­გორც თა­მა­რის დროს.

ვარძია

დავით დოლაბერიძე

კონკურსისთვის "მოგზაურის დღიური"

 

 

მსგავსი
13 October 2017

შვედური ზღაპარი - გასეირნება ღია ზღვაში (ნაწილი 4)

სტოკჰოლმი უზარმაზარი ქალაქია უამრავი მუზეუმით და ღირშესანიშნაობით, ლამაზი სკვერებით და კოხტა ქუჩებით, სადაც შეგიძლია უამრავი რა...

10 October 2017

კიდევ ვის უნდა ირანში? (ნაწილი 9)

2017 წლის თებერვალში  ჩემმა ორმა მეგობარმა და მე გადავწყვიტეთ ირანში გვემოგზაურა. მოვიგდეთ მძიმე ზურგჩანთები ზურგზე და ავტ...

28 September 2017

შვედური ზღაპარი - დაბრუნება ბავშვობაში (ნაწილი 3)

წინა ნაწილში  Vasa-ს მუზეუმზე ...

22 September 2017

შვედური ზღაპარი - გემი-მოჩვენების მუზეუმი (ნაწილი 2)

უკვე სტოკჰოლმში ვართ. ძირითადი გადაადგილების საშუალებაა მეტრო, ავტობუსი და პენდელი, ანუ მატარებელი ( ან თუ გნებავთ, მიწისზედა მ...

22 September 2017

შვედური ზღაპარი - რა? სად? როგორ? (ნაწილი 1)

თვითმფრინავი ისე დაჯდა, არაფერი გამიგია. ფანჯრიდან ვუყურებდი მწვანე სტოკჰოლმს და კოხტა, პატარა არლანდის აეროპორტის ასაფრენ ბილი...

21 September 2017

კიდევ ვის უნდა ირანში? (ნაწილი 8)

2017 წლის თებერვალში  ჩემმა ორმა მეგობარმა და მე გადავწყვიტეთ ირანში გვემოგზაურა. მოვიგდეთ მძიმე ზურგჩანთები ზურგზე და ავტ...

15 September 2017

ხევსურეთიდან თუშეთში

თუ აქამდე ჯერამც არ გიცდიათ ხევსურეთიდან თუშეთში გადასვლა, მაშინ ჯერ კიდევ გაქვთ ცოტა დრო ამ სეზონზევე მოასწროთ ეს სიამოვნება.&...

11 September 2017

კიდევ ვის უნდა ირანში? (ნაწილი 7)

2017 წლის თებერვალში  ჩემმა ორმა მეგობარმა და მე გადავწყვიტეთ ირანში გვემოგზაურა. მოვიგდეთ მძიმე ზურგჩანთები ზურგზე და ავტ...

05 September 2017

კიდევ ვის უნდა ირანში? (ნაწილი 6)

2017 წლის თებერვალში  ჩემმა ორმა მეგობარმა და მე გადავწყვიტეთ ირანში გვემოგზაურა. მოვიგდეთ მძიმე ზურგჩანთები ზურგზე და ავტ...

05 September 2017

ცხვანდირის ტბები

ცხვანდრის ტბებზე იმდენი მაქვს სათქმელი, რომ საიდან დავიწყო არც კი ვიცი.  დავიწყებ იქიდან, რომ ამ ტბებთან მისასვლ...